W dniach od 21 do 22 maja 2015 roku w Mińsku odbywała się międzynarodowa konferencja naukowa pt. Ormiańsko-białoruskie związki historyczno-kulturalne: tradycje i współczesność. Patronowały jej trzy instytucje: Instytut Historii Narodowej Akademii Nauk Białorusi, Instytut Historii Narodowej Akademii Nauk Republiki Armenii oraz Fundacja Rozwoju i Poparcia Badań Armenologicznych „Aniw” w Mińsku. Spiritus movens tej drugiej już mińskiej inicjatywy naukowej był Armen Checzojan, dyrektor generalny Fundacji „Aniw”, od lat współpracujący ze środowiskami polskich Ormian, w tym też z OTK. Podczas konferencji wygłoszono wiele referatów dotyczących nie tylko zagadnienia tytułowego, ale też kultury i dziedzictwa Ormian polskich. Prace konferencji ukażą się drukiem.

Autorami trzech referatów byli członkowie OTK. Krzysztof Stopka mówił o analogiach i różnicach pomiędzy uniami kościelnymi Ormian i Rusinów w Rzeczypospolitej polsko-litewskiej, Armen Artwich przedstawił dorobek wydawniczy Funduszu Kultury i Dziedzictwa Ormian Polskich, ale też sporo uwagi poświęcił rezultatom prac badawczych środowiska krakowskiego, Andrzej A. Zięba scharakteryzował losy Ormian na obszarze Rzeczypospolitej polsko-litewskiej pod zaborem rosyjskim w wieku XIX.

Kilka jeszcze referatów zasługuje na szczególną uwagę badaczy dziejów Ormian polskich. Ruben Atojan, współpracownik naukowy Fundacji „Aniw”, zaprezentował efekt swych prac nad mapą historyczną Ormian w Królestwie Polskim i Wielkim Księstwie Litewskim od XIV do XVIII wieku, która ukazała się na razie drukiem w wersji rosyjskiej, ale zostanie też opublikowano w języku polskim. Wystąpienie Wiktora Dawidowicza z Czerniowieckiego Uniwersytetu Narodowego, który przedstawił się jako polski Ormianin, dotyczyło losów społeczności Ormian polskich na Bukowinie po drugiej wojnie światowej. O pasach kontuszowych mówiła Iryna Skworcowa z NANB, Aleksander Bożko z Kijowa analizował kronikę Ormian kamienieckich, Tatewik Sargsjan z Państwowego Komitetu Ochrony Dziedzictwa Kulturowego Republiki Krym w Symferopolu przedstawiła sylwetkę i dzieło Minasa Bżyszkianca, autora relacji o Ormianach polskich, zaś Ałła Kożynowa z Białoruskiego Uniwersytetu Państwowego w Mińsku scharakteryzowała statut jazłowieckiego Bractwa Niepokalanego Poczęcia Matki Bożej jako zabytek polskiego języka kresowego z XVIII wieku.

Nakładem Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego ukazała się publikacja pokonferencyjna pt. Ormiański pasterz Lwowa ksiądz arcybiskup Józef Teodorowicz na tle dziejów ormiańskich (Lublin-Lwów 2015). Redaktorami tomu są prof. Włodzimierz Osadczy z KUL, członek Rady Naukowej przy Fundacji Kultury i Dziedzictwa Ormian Polskich, ks. prof. Mirosława Kalinowski (także z KUL) i prof. Marko Jacov z Rzymu. Wśród wielu ciekawych artykułów w tomie znajdują się trzy autorstwa krakowskich historyków. Prof. Jerzy Wyrozumski, sekretarz generalny PAU, pisze o Ormianach w dawnej Polsce, prof. Krzysztof Stopka – o Ormianach w Galicji austriackiej, a dr hab. Andrzej Zięba – o arcybpie Teodorowiczu jako Ormianinie. Serdecznie polecamy.

Szanowni Państwo,

trwają prace nad książką-albumem Ormiański Kraków z cyklu, który otworzyła Ormiańska Warszawa, nagrodzona w 2013 roku Nagrodą KLIO.

Zwracam się do Państwa z uprzejmą prośbą o nadsyłanie informacji, materiałów i sugestii, które wzbogaciłyby powstającą publikację. Postaram się je wszystkie wykorzystać.

Jednocześnie, chciałbym zwrócić szczególną uwagę na powstający plan Cmentarza Rakowickiego w Krakowie, na którym zaznaczone zostaną miejsca pochówku polskich Ormian, opublikowane zostaną wybrane krótkie notki o zmarłych i fotografie ich grobów. Plan cmentarza zostanie dołączony do Ormiańskiego Krakowa, podobnie, jak plan warszawskich Starych Powązek został dołączony do Ormiańskiej Warszawy.

Czy znają Państwo takie miejsca pochówku Ormian lub osób pochodzenia ormiańskiego na Cmentarzu Rakowickim? Jeśli tak, to gdyby zechcieli się Państwo podzielić tą wiedzą, to prosiłbym o:
• imię i nazwisko osoby pochowanej
• pokrewieństwo (o ile istnieje) ze sobą
• kilka słów o osobie pochowanej (jeśli cokolwiek wiadomo)
• podanie lokalizacji grobu wg oznaczeń Cmentarza Rakowickiego (internetowy lokalizator grobów jest zawodny)
Gdyby to było możliwe, to prosiłbym także o zrobienie zdjęcia grobu – ogólne i zbliżenie na tablicę/tablice i podanie autora tej fotografii.

Niezależnie od kierowanej do Państwa prośby, wraz z moimi współpracownikami, lokalizuję już takie miejsca pochówku i – o ile nie dostanę Państwa fotografii – opublikujemy własne.

Gdyby znali Państwo inne miejsce pochówku w Krakowie, niż Cmentarz Rakowicki, też prosiłbym o informację.

Andrzej A. Zięba
e-mail: album@ormianie.pl

Dr hab. Andrzej A. Zięba jest kierownikiem Zakładu Stosunków Etnicznych w Europie Instytutu Etnologii i Antropologii Kulturowej Uniwersytetu Jagiellońskiego i sekretarzem Komisji Wschodnioeuropejskiej Polskiej Akademii Umiejętności. W latach 1998–2003 był pracownikiem redakcji Polskiego słownika biograficznego, zastępcą redaktora naczelnego i autorem ponad 100 biogramów do niego. W kręgu jego zainteresowań znajduje się m.in. historia i biografistyka polskich Ormian. Jest współredaktorem czasopisma naukowego „Lehehayer”, współautorem Ormiańskiej Warszawy, autorem biogramów w dorocznych kalendarzach i artykułów o tematyce ormiańskiej, m.in. Patriotyzmy polskich Ormian w książce Ormianie pod redakcją Beaty Machul-Telus. Jednym z pierwszych przedsięwzięć na rzecz społeczności ormiańskiej w Polsce, które organizował, była sesja gromadząca liderów ormiańskich z całej Polski pt. Armenica Cracoviensia (2009). Od 2014 roku jest współorganizatorem krakowskich spotkań Porozmawiajmy o Armenii, których odbyło się już siedem. Brał też udział w organizacji krakowskich obchodów 100. rocznicy ludobójstwa Ormian w Imperium Osmańskim Pamiętamy 1915 (25 kwietnia – 31 maja 2015).

Ormiańska Warszawa, Warszawa 2012, wydawca: Fundacja Kultury i Dziedzictwa Ormian Polskich.

Album Ormiańska Warszawa jest pełną treści, pięknie wydaną publikacją, w której na ponad 200 stronach autorzy – Krzysztof Stopka, Andrzej A. Zięba, Armen Artwich i Monika Agopsowicz – przedstawili ciekawe, także mało znane fakty z życia Ormian i Polaków ormiańskiego pochodzenia mieszkających od XVII wieku w Warszawie i na Mazowszu. Do albumu dołączone są: indeks nazwisk, płyta Tryptyk ormiański zawierająca fragmenty trzech utworów w wykonaniu chóru „Gaudium” i solisty Bogdana Makala z Wrocławia, pod batutą Alana Urbanka, a także dwa plany – Starej Warszawy oraz Powązek z zaznaczonymi wybranym miejscami, związanymi z Ormianami z Warszawy i Mazowsza. Autorką opracowania graficznego jest Monika Sutryk.

Ormiańskie Towarzystwo Kulturalne

zaprasza na

promocję książki Franciszka Wasyla

Ormianie w przedautonomicznej Galicji. Studium demograficzno-historyczne

spotkanie odbędzie się 19 czerwca br. (piątek) o godzinie 16.00

w Collegium Kołłątaja przy ul. św. Anny 6 w Krakowie w sali nr 10 (I piętro)

Wstęp wolny! Zapraszamy!

Wystawa „Wśród gór Małego Kaukazu: zapomniany świat Ormian katolików. Fotografie Konrada Siekierskiego”.
Wystawa wprowadza widza w zapomniany świat Ormian katolików – wiernych jednego z katolickich kościołów wschodnich, zamieszkujących na terytorium dzisiejszej Armenii i Gruzji. Ormiański Kościół Katolicki, którego korzenie sięgają średniowiecza, zniknął na ponad pół wieku z mapy obu krajów w rezultacie komunistycznych prześladowań, jednakże wielu wiernych zachowało poczucie religijnej i kulturowej odrębności. Po upadku Związku Radzieckiego, rozpoczął się trudny proces odbudowy struktur kościelnych oraz życia parafialnego. Prezentowane fotografie dokumentują materialne i niematerialne przejawy dzisiejszej kultury religijnej Ormian katolików oraz trudną, czasem tragiczną, historię tej wspólnoty wyznaniowej.

Wernisaż wystawy: 29 maja 2015 r., godz. 18:00, piwnice Collegium Maius, ul. Jagiellońska 15.
Wystawa czynna do 31 lipca 2015 r., codziennie od 9 do zmroku, wstęp wolny.

Zbigniew Kazimierz Witek, prezes Towarzystwa Przyjaciół Sztuk Pięknych w Krakowie

Ormiańskie Towarzystwo Kulturalne

Stefania Krzysztofowicz-Kozakowska, kurator wystawy

mają zaszczyt zaprosić na

wystawę prac artystów ormiańskich tworzących w Polsce

Vivat Armenia!

dedykowaną 100 rocznicy ludobójstwa popełnionego

na narodzie ormiańskim w Imperium Osmańskim

Wernisaż 16 maja 2015,

sobota o godz. 12.45

Dolny Pałac Sztuki / wystawa czynna od 12.05. do 31.05.2015

Spotkanie w Krakowie 15 maja godz 18:00
Księgarnia „De Revolutionibus”, Bracka 14

Vosganian w przełożonej na kilkanaście języków „Księdze szeptów” nakreślił dzieje narodu ormiańskiego, a także swojej rodziny, rozproszonej po całym świecie w wyniku masowych migracji przed ludobójstwem z 1915 roku, w jego trakcie i po nim. „Księga szeptów” stanowi niewątpliwie skarbnicę wiedzy na temat historii XX wieku. Odnajdziemy w niej obraz ormiańskiej diaspory lat 50. w Rumunii, ale też ogólniej: obraz Ormian, którzy obrali drogę uchodźctwa. Vosganian opowiada bowiem o latach II wojny światowej, sowieckiej okupacji w Rumunii, a także o skutkach komunistycznego reżimu w Rumunii. Porusza też mniej znany wątek „operacji Nemezis”, czyli tajnej akcji specjalnego komanda, powołanego, by zlikwidować tureckich zbrodniarzy odpowiedzialnych za rzeź Ormian.

Ale „Księga szeptów” nie jest książką historyczną. To przede wszystkim rzecz o pamięci i bolesnej przeszłości, której traumę noszą w sobie powieściowi „ormiańscy starcy dzieciństwa”.

Spotkanie poprowadzi Krzysztof Cieślik. Gościć będziemy także Joannę Kornaś-Warwas, tłumaczkę książki.

Zapraszamy do obejrzenia relacji fotograficznej z krakowskiego marszu pamięci o ludobójstwie Ormian (25 kwietnia 2015 r.). Autorem fotografii jest Władysław Deńca.

© ℗

Władysław Deńca