Porozmawiajmy o Armenii

Idea organizowania w Krakowie spotkań dyskusyjnych poświęconych historii i współczesności Armenii oraz diaspory ormiańskiej na świecie zrodziła się na początku 2014 roku. Pomysłodawcami byli dr hab. Andrzej A. Zięba oraz Armen Artwich, którzy przygotowują ich kolejne edycje. Patronat objęły: redakcja czasopisma „Lehahayer”, wydawanego przez Instytut Historii Uniwersytetu Jagiellońskiego, Komisja Wschodnioeuropejska Polskiej Akademii Umiejętności, Fundacja Kultury i Dziedzictwa Ormian Polskich, a od listopada 2014 roku do tego gremium przyłączyło się Ormiańskie Towarzystwo Kulturalne. Spotkania odbywają się w Librarii Collegium Maius oraz w salach PAU. Do tej pory odbyło się ich siedem.

 

Cykl zainaugurował 7 kwietnia 2014 roku dr Tomasz Knothe odczytem pt. Armenia i Europa, który zgromadził dużą publiczność i wywołał ożywioną debatę wśród słuchaczy. Refleksje prelegenta, oparte na jego doświadczeniach wyniesionych z lat pracy w resorcie spraw zagranicznych, a zwłaszcza na stanowisku ambasadora RO w Armenii stały się kanwą do sformułowania przez ormiańskich uczestników spotkania sceptycznych opinii, co do szans na europejską orientację ich państwa.

DSC02109 łącz.

DSC02101

DSC02123

Tomasz Knothe, prawnik, historyk i dyplomata o wieloletnim stażu, jest absolwentem Moskiewskiego Państwowego Instytutu Stosunków Międzynarodowych, a stopień doktora uzyskał w Instytucie Nauk Prawnych Polskiej Akademii Nauk w 1971 roku. W latach 1977–1990 pracował w Instytucie Historii PAN i w Instytucie Iberystyki Uniwersytetu Warszawskiego, gdzie zajmował się historią Ameryki Łacińskiej oraz historią Rosji. Od 1990 roku był zatrudniony w Kancelarii Sejmu, najpierw jako wicedyrektor Biura Stosunków Międzyparlamentarnych, a następnie jako kierownik sekretariatu Komisji Spraw Zagranicznych. W latach 1994–1995 był radcą prawnym w Biurze Wysokiego Komisarza Narodów Zjednoczonych w Warszawie. W 1996 został wicedyrektorem Departamentu Europy Wschodniej Ministerstwa Spraw Zagranicznych, a dwa lata później zastępcą ambasadora w Stałym Przedstawicielstwie RP przy Biurze Organizacji Narodów Zjednoczonych w Genewie. W 2002 roku objął stanowisko zastępcy dyrektora Departamentu Systemu Narodów Zjednoczonych i Problemów Globalnych MSZ. W latach 2004-2009 pełnił misję ambasadora RP w Erywaniu. Obecnie wykłada na Uniwersytecie Warszawskim. Jest autorem wielu publikacji, m. in. książek: Kuba w międzynarodowym ruchu komunistycznym. Geneza rewolucji i jej następstwa (1972), Ameryka Łacińska w polityce USA 1945-1975 (1976), Dzieje Ameryki Łacińskiej od schyłku epoki kolonialnej do czasów współczesnych (t. 3, współautor, 1983). Wielokrotnie wypowiadał się na temat sytuacji politycznej na Kaukazie Południowym, w tym zagadnień historyczno-politycznych związanych z Armenią.

 

Na kolejnym spotkaniu, 6 czerwca 2014 roku, p. Armen Artwich wygłosił odczyt pt. Sumgait i Chodżały. Dotyczył on wydarzeń, jakie miały miejsce w schyłkowym okresie ZSRR, gdy w poszczególnych republikach zaczęły ujawniać się przygaszone dotąd konflikty etniczne. Jednym z nich był ormiańsko-azerski spór o Górski Karabach – ormiańską enklawę włączoną przez bolszewików w skład radzieckiego Azerbejdżanu. Krwawe wydarzenia w Sumgaicie (1988) i Chodżały (1992) są dla poszczególnych stron symbolami aktów przemocy towarzyszącej temu konfliktowi. Prelegent podjął w próbę odpowiedzi na pytanie, czy jednak rzeczywiście obie te tragedie są równoważne?

Porozmawiajmy o Armenii, 6 czerwca 2014 r.

Porozmawiajmy o Armenii

Porozmawiajmy o Armenii

Armen Artwich w 2010 roku ukończył z wyróżnieniem Wydział Prawa i Administracji Uniwersytetu Warszawskiego. Na co dzień zajmuje się prawem rynku kapitałowego oraz prawem bankowym w międzynarodowej instytucji bankowej. W listopadzie 2005 roku był współzałożycielem i został wybrany sekretarzem generalnym Stowarzyszenia Młodzieży Ormiańskiej, którego celem była integracja młodego pokolenia Ormian w Polsce oraz praca na rzecz utrzymania ich tożsamości kulturowej. Od 2006 roku jest związany z Fundacją Kultury i Dziedzictwa Ormian Polskich, zaś od roku 2013 jest jej wiceprezesem. Z tej racji odpowiada za realizację szeregu projektów Fundacji, m. in. jej współtworzył jej portale internetowe (w tym Wirtualne Archiwum Polskich Ormian), a także współorganizował wystawy i konferencje naukowe. W roku 2009 założył kwartalnik „Awedis” i do 2014 roku był jego redaktorem naczelnym. Jest to pierwsze dwujęzyczne czasopismo ormiańskie o charakterze społeczno-kulturalnym w Polsce,uznające za cel zbliżanie różnych środowisk ormiańskich. Publikuje ono aktualne informacje, wywiady, artykuły o współczesnych problemach Armenii i o przeszłości ormiańskiej w Polsce, współpracuje z korespondentami m.in. w Armenii, Europie Wschodniej i na Bliskim Wschodzie. W roku 2012 „Awedis” został ogłoszony zwycięzcą konkursu „Za znaczący wkład w zachowanie tożsamości ormiańskiej”, ogłoszonego przez Ministerstwo Diaspory Republiki Armenii. W kategorii „Media drukowane” pokonał tym samym konkurencję z całego świata. Armen Artwich współpracuje też z organizacjami diaspory ormiańskiej poza Polską. Jest współautorem monografii albumowej Ormiańska Warszawa (2013), która uzyskała nagrodę historyczną Klio pierwszego stopnia.

 

Trzecie spotkanie odbyło się 24 października 2014 roku. Pani Monika Agopsowicz, jego gość główny, wygłosiła odczyt pt. W poszukiwaniu ormiańskich genealogii na Kresach. Ilustrowana i praktyczna opowieść o sposobach odkrywania własnych korzeni. Dotyczył on zagadnień żywo interesujących zarówno badaczy dziejów Ormian polskich, jak też ich potomków, odkrywających swe rodzinne i etniczne korzenie.

2014-10-24-461

2014-10-24-459

2014-10-24-464

Monika Agopsowicz od lat działa w organizacjach zrzeszających potomków Ormian Polskich. Była współtwórczynią Fundacji Kultury i Dziedzictwa Ormian Polskich w Warszawie i w latach 2006–2009 przewodniczącą jej Rady. Jest organizatorką kilku wystaw, konferencji i przedsięwzięć dokumentacyjnych tej Fundacji, w tym jej portalu Wiki.Ormianie. Pod jej redakcją ukazała się publikacja towarzysząca płycie DVD z oryginalnymi kazaniami abpa Józefa Teoodorowicza oraz siedem edycji kalendarzy poświęconych polskim Ormianom. Obecnie prowadzi w Fundacji głównie programy archiwalne, dokumentacyjne i badawcze. Jest współautorką monografii albumowej Ormiańska Warszawa (2013). Rozgłos zyskała jej książka pt. Kresowe Pokucie. Rzeczpospolita ormiańska, uhonorowana nagrodą „Najlepsza Książka Historyczna Roku 2014” w kategorii książki popularnonaukowej. Wraz z mężem, Władysławem Deńcą, „za działalność na rzecz budowy społeczeństwa obywatelskiego i przybliżania kultury i tradycji polskich Ormian” otrzymała Nagrodę Fundacji Polcul. W roku 2014 została odznaczona Krzyżem Zasługi za działalność społeczną.

 

Na czwartym spotkaniu, w dniu 7 listopada 2014 roku, prof. Claude Mutafian wygłosił referat pt. The last Kingdom of Armenia (Cilicia, 11th-14th c.). Ten syntetyczny i błyskotliwie zaprezentowany temat wzbudził zainteresowanie orientalistów i historyków z krakowskich uczelni wyższych, a następnie został powtórzony przez prelegenta w Instytucie Historii Polskiej Akademii Nauk w Warszawie.

Claude Mutafian jest synem znanego malarza ormianskiego, Zareha. Z wykształcenia matematyk, wykłada ten przedmiot na Université Paris-XIII w Villetaneuse. Doktorat z historii uzyskał na Université Paris-1 (Panthéon-Sorbonne). Poza publikacjami o tematyce matematycznej, ogłosił wiele prac poświęconych dziejom Armenii, w tym: La Cilicie au carrefour des empires (1988), The Caucasian knot: the history and geopolitics of Nagorno-Karabagh (współautor, 1994), Atlas historique et culturel de l’Arménie : Proche-Orient et Sud-Caucase du 8e au 20e siècle (2001); Le Royaume Arménien de Cilicie, XIIe-XIVe siècle (2002); Les yeux brûlants (współautor, 2006); Arménie: La magie de l’écrit (2007); L’ Arménie du Levant (2012). Jest też organizatorem wielkich wystaw historycznych, poświęconych Armenii, jej historycznym stolicom, relacją z papiestwem i Francją. Obecnie pracuje nad przygotowaniem wystawy poświęconej losom diaspory ormiańskiej w Europie środkowej, głównie na obszarze współczesnej Rumunii (Mołdawia, Wołoszczyzna, węgierski Siedmiogród).

 

Piąte spotkanie odbyło się 12 grudnia 2014 roku i miało formę debaty pod tytułem Kaukaz Południowy w kontekście ostatnich wydarzeń na Ukrainie i Bliskim Wschodzie. Uczestniczący w niej eksperci z Polski i Armenii analizowali przyczyny i stan aktualny napięć międzypaństwowych na Kaukazie Południowym, zwłaszcza problem Górskiego Karabachu, oraz kierunki ich rozwoju. Spotkanie poprowadził dr Tomasz Knothe, a uczestniczyli w niej ponadto Giro Manoyan i Arsen Melik-Szachnazarow.

Giro Manoyan jest jednym z liderów Armenian Revolutionary Federation (Dasznakcutiun), był dyrektorem wykonawczym Armenian National Committee of Canada i redaktorem gazety kanadyjskich Ormian „Horizon Weekly” (1989-1999), a obecnie przewodniczy Armenian Cause Office i od 2000 jest dyrektorem międzynarodowego sekretariatu Armenian Revolutionary Federation w Erywaniu.

Arsen Melik-Szachnazarow jest dziennikarzem i politologiem, członkiem Stałego Przedstawicielstwa Republiki Górskiego Karabachu w Moskwie, autorem wielu książek o problemie karabachskim, między innymi: Nagorno Karabagh: facts against lie. Information-ideological aspects of the Nagorno Karabagh conflict, 2009, i Нагорный Карабах. Хроники ненависти, 2011).

Zaproszeni do udziału, zgodnie z życzeniem wyrażonym przez Ambasadę Republiki Azerbejdżanu oraz Azerbejdżańskie Centrum Kultury w Warszawie przed czerwcowym odczytem p. Armena Artwicha, eksperci azerbejdżańscy nie pojawili się, mimo zapowiedzi pracownika ambasady (z 1 grudnia), że „organizatorzy wkrótce zostaną powiadomieni” o ich nazwiskach. W spotkaniu wzięli natomiast udział: Edgar Ghazaryan, nowy Ambasador Nadzwyczajny i Pełnomocny Republiki Armenii w Rzeczypospolitej Polskiej, Kaspar Karampetian z Brukseli, prezydent Armenian Federation for Justice and Democracy (EAFJD), Peter Davidian, konsul z Konsulatu Generalnego USA w Krakowie, senator Maciej Klima (PiS), wiceprzewodniczący Polsko-Armeńskiej Grupy Parlamentarnej, p. Edward Mier-Jędrzejowicz, przedstawiciel mniejszości ormiańskiej w Komisji Wspólnej Rządu i Mniejszości Narodowych i Etnicznych, prof. Ara Sayegh, przewodniczący Ormiańskiego Komitetu Narodowego Polski «Haj Dat» (Ormiańska Sprawa).

 

Spotkanie szóste, 25 kwietnia 2015 roku, odbyło się w ramach obchodów 100 rocznicy ludobójstwa Ormian w Imperium Osmańskim. Głównym mówcą był J. E. Edgar Ghazaryan, ambasador Armenii w Polsce.

Edgar Ghzaryan posiada bogaty dorobek w zakresie działalności państwowej, gospodarczej i uniwersyteckiej w Republice Armenii. W latach 1998-1999 był zatrudniony w Biurze Ministra Administracji Terytorialnej, potem pracował jako ekspert do spraw reform strukturalnych w programie TACIS Unii Europejskiej pod nazwa Wsparcie reform służby cywilnej w Armenii (Program Pomocy Technicznej dla Wspólnoty Niepodległych Państw), a od 2001 do roku 2002 sprawował funkcję zastępcy dyrektora w Departamencie Administracji terytorialnej i Samorządu Lokalnego. Przez kilka następnych lat pracował w sektorze biznesowym. Był dyrektorem do spraw marketingu w «Jermuk Group», a następnie doradcą jej prezesa. W latach 2008-2012 związał się z Armeńskim Państwowym Uniwersytetem Ekonomicznym, najpierw jako rektor jego filii w Jeghegnadzor, a w latach 2011-2012 – dziekan Wydziału Zarządzania. Przed objęciem misji dyplomatycznej Edgar Ghzaryan był marzapetem (wojewodą) regionu Wajoc Dzor. Dnia 23 października 2014 roku prezydent Serż Sargsjan mianował go Ambasadorem Nadzwyczajnym i Pełnomocnym Republiki Armenii w Rzeczypospolitej Polskiej.

 

Spotkanie siódme połączone było z konferencją pt. Genocidium –„zdarzało się tyle razy, najpierw wobec Ormian”, która odbyła się 30 czerwca 2015 roku. Gościem głównym był prof. Raymond Kévorkian, który wygłosił referat pt. Ludobójstwo Ormian w Imperium Osmańskim.

Raymond Kévorkian jest absolwentem Université Paris-VIII-Saint-Denis. Doktorat nauk historycznych uzyskał w 1980 roku. Przez większość swej pracy naukowej związany był z Université Paris-VIII-Saint-Denis, gdzie wykładał i był dyrektorem naukowym Institut Français de Géopolitique. Przez wiele lat kierował największą ormiańską placówką dokumentacyjno-badawczą Francji, Bibliothèque Noubar w Paryżu. Jest członkiem zagranicznym Narodowej Akademii Nauk Republiki Armenii i redaktorem naczelnym czasopisma „Revue d’histoire arménienne contemporaine”. Z prac prof. Kévorkiana szczególne znaczenie mają: Le livre arménien à travers les âges, (współautor, 1985); Les Arméniens dans l’Empire ottoman à la veille du génocide (współautor, 1992); Arménie entre Orient et Occident: trois mille ans de civilisation (1996); Manuscrits arméniens de la Bibliothèque nationale de France: catalogue (1998); Parler les camps, Penser les génocides (1999); Ani, capitale de l’Arménie en l’an 1000 (2001). Najgłośniejszą i tłumaczoną na wiele języków (angielski, turecki, arabski, rosyjski) pracą prof. Kévorkiana jest wyczerpująca i autorytatywna synteza zagadnień związanych z ludobójstwem Ormian w Imparium Osmańskim pt. The Armenian genocide: a complete history. Opisał w niej przyczyny, początki, przebieg i konsekwencje tych tragicznych wydarzeń. Pierwsza wersja pracy została ogłoszona w języku francuskim w 2006 roku (Le Génocide des Arméniens). W roku 2010 prof. Kévorkian otrzymał Nagrodę Prezydencką, przyznaną przez prezydenta Armenii, Serża Sargsjana, w uznaniu zasług naukowych.